Παλιές ποικιλίες φρούτων, λαχανικών, σιτηρών και μυριστικών καλλιεργούνται με αγάπη, φροντίδα και συνέπεια από λίγους πιστοποιημένους βιοκαλλιεργητές σε ολόκληρη την Ελλάδα. Σκοπός μας είναι αυτά τα νόστιμα, υγιεινά αλλά και ασφαλή για την υγεία μας προϊόντα της ευλογημένης ελληνικής γης να γίνουν γνωστά σε ευρύτερο κοινό, να ξανααγαπηθούν, να ξανακαλλιεργηθούν και να πάρουν τη θέση που τους αρμόζει στο καθημερινό τραπέζι μας.
Γνωστές και πιστοποιημένες παλιές ποικιλίες φρούτων όπως το φιρίκι, το χιώτικο μανταρίνι και το ντοματάκι Σαντορίνης παρουσιάζονται εδώ μαζί με σπάνιες, πια, ποικιλίες ντομάτας όπως η καρδιά του βοδιού καθώς και τις όχι τόσο διαδεδομένες και αρχαίες ποικιλίες σιτηρών όπως το μονόκκοκο και το δίκοκκο σιτάρι και η βεύη. Λαχανικά όπως η ευωδιαστή μπαχωβίτικη κόκκινη πιπεριά από το Μπάχωβο Αριδαίας που γίνεται και καπνιστό πιπέρι, κρεμμύδια, πράσα, σκόρδα, παντζάρια, και μια ποικιλία ελιάς από την Βέροια που αντέχει στου -18 βαθμούς κελσίου παρουσιάζονται μαζί με τις ντόπιες ράτσες τις κόκκινης αγελάδας με τα κοντά κέρατα, τον χοίρο από την εποχή του Ομήρου αλλά και τον ελληνικό ποιμενικό και το κοκώνι που τείνουν να εξαφανιστούν.     

Οι ντόπιες ποικιλίες, προσαρμοσμένες στις κλιματολογικές συνθήκες και τα εδάφη κάθε περιοχής, προσβάλονται σπάνια από ασθένειες, ενώ καλλιεργούνται με λιγότερο κόπο αφού δεν απαιτούν συχνά ποτίσματα, δεν έχουν ανάγκη τα ραντίσματα και αποδίδουν σε εδάφη που λιπαίνονται με φυσικούς τρόπους όπως με κοπριά, κομπόστ και τη φύτευση χλωρής λίπανσης. 

Οι καλλιεργητές που διασώζουν αυτές τις παλιές ποικιλίες έχουν στα χέρια τους έναν θησαυρό, τον θησαυρό της Ελλάδας. Οι σπόροι αποτελούν την κληρονομιά των παπούδων μας, έχουν μέσα τους ιστορία και είναι μέρος της πολιτισμικής, κοινωνικής αλλά και διατροφικής παράδοσής μας. Όσοι τους προστατεύουν, τους καλλιεργούν, τους διασώζουν και τους διαδίδουν είναι φύλακες της διατροφικής αυτονομίας μας και του πολιτισμού μας.

"Το φάρμακό σου η τροφή σου" έλεγε ο Ιπποκράτης όμως στις μέρες μας τα διάφορα υβρίδια που ευρέως καλλιεργούνται και καταναλώνονται όχι μόνο δεν μπορούν να είναι τα φάρμακά μας, αλλά μας ωθούν στην συστηματική κατανάλωση φαρμάκων και φυτοφαρμάκων, πρακτικές που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία μας και το περιβάλλον.

Είναι χρέος όλων μας η σωστή ενημέρωση και η ορθή πράξη. Είμαστε υπεύθυνοι για το μέλλον των παιδιών μας και ίσως τώρα είναι η καλύτερη στιγμή να αποδείξουμε ότι είμαστε σοφοί, όπως οι πρόγονοί μας οι οποίοι μεγαλούργησαν σεβόμενοι την φύση και την ιστορία τους.

Παρασκευή Γαβρίλη   

Διάσωση ντόπιων παραδοσιακών ποικιλιών

Ο συνδυασμός του φυσικού περιβάλλοντος και των γεωργικών πρακτικών που εφαρμόζονταν στις αρχές του 20^ου αιώνα βοήθησαν στη διατήρηση μεγάλου αριθμού τοπικών ποικιλιών προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες. Από τα τέλη του 1970 και μετά όμως παρατηρήθηκε, σύμφωνα με τελευταία έκθεση, σημαντική διάβρωση των Φυτογενετικών Πόρων στην Ελλάδα[1], με αποτέλεσμα να εμφανίζεται μεγάλος γενετικός εκφυλισμός ή εξαφάνιση σε ντόπιες παραδοσιακές ποικιλίες. Οι λόγοι που οδήγησαν σε αυτήν την κατάσταση έχουν να κάνουν - μεταξύ άλλων- με τις αλλαγές χρήσης γης, την εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής, τη σταδιακή εγκατάλειψη της γεωργίας, την εισαγωγή «γενετικά βελτιωμένων» ποικιλιών σπόρων, από τις μεγάλες εταιρείες σπόρων- προκειμένου τα φυτά να παρουσιάσουν ανθεκτικότητα σε ασθένειες αλλά και τα γεωργικά προϊόντα να είναι περισσότερο εμφανίσιμα-, με αποτέλεσμα ακόμη και οι λίγοι εναπομείναντες «παραδοσιακοί» οικοκαλλιεργητές και παραγωγοί να προμηθεύονται αυτά τα υβρίδια και έτσι σταδιακά το πρωτογενές υλικό να εξαφανίζεται. Υπάρχει λοιπόν ανάγκη για μια νέου τύπου προσέγγιση του γεωργικού περιβάλλοντος, συγκεκριμένα τμήματα του οποίου οφείλουν να προστατευθούν ώστε να διατηρηθεί το γενετικό τους υλικό και να αποκατασταθεί η σχέση τους με την τοπική χλωρίδα και πανίδα, με τον ίδιο τρόπο που προστατεύονται και τα φυσικά οικοσυστήματα (π.χ. προστατευόμενες περιοχές).

Υπάρχει ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την πλευρά Μη Κυβερνητικών Οργανισμών (ΜΚΟ) και οικολογικών οργανώσεων ως προς την προστασία και χρήση των παραδοσιακών Ελληνικών αβελτίωτων ποικιλιών. Η τάση αυτή είναι πιθανό να οδηγήσει τα επόμενα χρόνια, στη δημιουργία νέων μη κυβερνητικών οργανισμών με αντικείμενο τη διατήρηση και χρήση των παραδοσιακών ποικιλιών (προγράμματα κληρονομιάς σπόρων) και στην επακόλουθη χρήση τους στα συστήματα οικολογικής γεωργίας. Παραδείγματα τέτοιων οργανισμών-δικτύων είναι το δίκτυο «Πελίτι» και ο “Αιγίλοπας”.

Το Δίκτυο για την Βιοποικιλότητα και την Οικολογία στη Γεωργία ή αλλιώς ΑΙΓΙΛΟΠΑΣ (άγριο στάρι) αποτελεί την ανασύσταση του Δικτύου Διατήρησης και Ανταλλαγής Ντόπιων Ποικιλιών Φυτών και Αυτοχθόνων Φυλών Ζώων του Εργαστηρίου Οικολογικής Πρακτικής Θεσσαλονίκης[2], επίσημου φορέα (που σταμάτησε την λειτουργία του το 2000) με δράση στο γενετικό υλικό. Η οργάνωση ΑΙΓΙΛΟΠΑΣ αναπτύσσει πρωτοβουλίες με βασικό στόχο αφ' ενός την διατήρηση και διάσωση ντόπιων ποικιλιών (π.χ. σιταριού)- προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες και στο βιολογικό τρόπο παραγωγής-, αφ' ετέρου την επαναεισαγωγή τους στην καλλιέργεια και στην καθημερινή γεωργική πρακτική ως σημαντικού εγχειρήματος διατήρησής τους (on farm conservation). Δραστηριοποιείται σε συνεργασία με πρωτοπόρους βιοκαλλιεργητές, επιστημονικούς, παραγωγικούς, κοινωνικούς ή άλλους φορείς και καταναλωτές και με την παροχή υποστήριξης από το δημόσιο τομέα (Τράπεζα Γενετικού Υλικού, Πανεπιστήμια, Ινστιτούτα Βελτίωσης, ΕΘΙΑΓΕ).

Με παρόμοια λογική, έχει δημιουργηθεί και ένα Πανελλαδικό Δίκτυο Καλλιεργητών για τη Διάδοση και Διάσωση των ντόπιων ποικιλιών και των αυτόχθονων αγροτικών ζώων, στο πλαίσιο των δράσεων και πρωτοβουλιών της εναλλακτικής κοινότητας «Πελίτι» (www.peliti.gr). Πρόκειται για ένα δίκτυο, ερασιτεχνών κατά κύριο λόγο καλλιεργητών, οι οποίοι μπορεί να είναι βιοκαλλιεργητές, παραδοσιακοί καλλιεργητές [χωρίς χρήση χημικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων (ΦΠΠ)], συμβατικοί καλλιεργητές (χρήση ΦΠΠ) με κοινό γνώρισμά τους το θέμα των ντόπιων ποικιλιών. Υπάρχουν συγκεκριμένοι όροι συμμετοχής και υποχρεώσεις στο δίκτυο, τόσο για τους καλλιεργητές όσο και για τους διατηρητές ποικιλιών αλλά και για όσους επιθυμούν να προμηθευτούν ποσότητα σπόρων από τα εν λόγω αγροκτήματα. Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη εθελοντική προσπάθεια που στοχεύει στη διατήρηση των παραδοσιακών ποικιλιών, στη διασφάλιση της καθαρότητάς τους και αποτελεί ένα βήμα προς τη διατήρηση της πολύτιμης γεωργικής ποικιλότητας αλλά και προς τη διατήρηση του ντόπιου πληθυσμού των ορεινών και μειονεκτικών περιοχών.

Στο Νομό Άρτας υπάρχουν καταγεγραμμένοι στο δίκτυο της εναλλακτικής κοινότητας «Πελίτι» δύο καλλιεργητές παραδοσιακής καλλιέργειας (από Πηγές και από Σελλάδες Άρτας), που μεταξύ άλλων καλλιεργούν παραδοσιακές ποικιλίες από: σιτάρι «Ασπροκάμπερα», άσπρο καλαμπόκι, ροζ ντομάτα, καρότο, κολοκύθα πορτοκαλί, αγγούρι, σέλινο.

 

Παράλληλα, στο πλαίσιο του έργου “Δημιουργία Τράπεζας Γενετικού Υλικού”, (το οποίο χρηματοδοτηθηκε από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000-2006), δόθηκε η δυνατότητα αποστολών με σκοπό τη συλλογή και καταχώρηση παραδοσιακών ποικιλιών και άγριων και συγγενικών ειδών καλλιεργούμενων φυτών, οι οποίες κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα περιοχών στην Ελλάδα και συγκεκριμένα για τους Νομούς Πρέβεζας, Ιωαννίνων και Άρτας έγιναν 62 καταχωρήσεις τοπικών ποικιλιών και 218 καταχωρήσεις αγρίων συγγενών ειδών.

[1] Υπουργείο Αγροτικής ανάπτυξης και Τροφίμων, 2006. Ελλάδα: Δεύτερη Έκθεση σχετικά με την κατάσταση των φυτογενετικών πόρων για τα τρόφιμα και τη γεωργία, Διεύθυνση Χωροταξίας & Προστασίας Περιβάλλοντος

[2]Το Εργαστήρι Οικολογικής Πρακτικής, οργάνωση εθελοντική, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, δραστηριοποιήθηκε για σχεδόν μια δεκαετία (1990-2000) στη Βόρειο Ελλάδα συμβάλλοντας ουσιαστικά στην καθιέρωση της Οικολογικής Γεωργίας, όχι απλά ως μεθόδου καλλιέργειας αλλά ως στάση ζωής. Για περισσότερες πληροφορίες: www.aegilops.gr/WEP.doc

http://www.minenv.gr/3/33/332/33201/3320113/g3320113_121.html

Πηγή

Παναγιώτης Σαϊνατούδης, παλιές ποικιλίες

Παναγιώτη Σαϊνατούδη, δημοσίευση στην ετήσια περιοδική έκδοση του Πελίτι "Κατά τόπους αγροκτήματα", τεύχος 11ο, 2011-2012